"Kuzeni bu yaşta cümle kuruyordu", "Babası da geç konuşmuş, merak etmeyin" ... Konuşması gecikmiş bir çocuğun ailesi bu cümleleri sık duyar. Gerçekten de her çocuk dil gelişiminde kendi hızında ilerler. Yine de bazı işaretler, beklemek yerine bir dil ve konuşma terapistine danışmanın daha doğru olacağını gösterir.
Dil gelişiminin genel basamakları
Aşağıdaki basamaklar ortalama aralıklardır. Tek bir maddeye bakarak karar verilmez; çocuğun genel gelişimi birlikte değerlendirilir.
- 0–6 ay: Seslere tepki verme, agulama, gülümseyerek iletişim kurma.
- 6–12 ay: "ba-ba", "da-da" gibi heceli babıldamalar, adına dönme, işaret etme ve el sallama gibi jestler.
- 12–18 ay: İlk anlamlı sözcükler; "topu ver" gibi basit yönergeleri anlama.
- 18–24 ay: Sözcük sayısında hızlı artış. 2 yaş civarında birçok çocuk 50 kadar sözcük kullanır ve "anne gel" gibi iki sözcüklü ifadeler kurmaya başlar.
- 2–3 yaş: Kısa cümleler, sorular; çocuğun konuşması aile dışındaki kişiler tarafından da giderek daha iyi anlaşılır.
Konuşmak kadar anlamak da önemli
Dil gelişimi yalnızca kaç sözcük söylendiğinden ibaret değildir. Çocuğun söyleneni anlaması (alıcı dil), kendini ifade etmesi (ifade edici dil) ve bunları iletişim için kullanması birlikte değerlendirilir. Az konuşan ama yönergeleri iyi anlayan, işaret eden, göz teması kuran ve oyunda sizi dahil eden bir çocuk ile hem anlamakta hem iletişim kurmakta zorlanan bir çocuğun ihtiyaçları farklıdır.
Dikkat edilmesi gereken işaretler
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeden değerlendirme almanızı öneririz:
- 12 aya kadar babıldama, işaret etme ya da el sallama gibi jestlerin olmaması
- 16 aya kadar hiç anlamlı sözcük kullanmaması
- 24 aya kadar kendiliğinden iki sözcüklü ifadeler kurmaması
- Adına tepki vermemesi, göz teması ve ortak dikkatte belirgin güçlük
- Konuşmasının yaşıtlarına göre belirgin şekilde az anlaşılır olması
Önemli
Çocuğunuz daha önce kullandığı sözcükleri ya da becerileri kaybediyorsa, yaşı kaç olursa olsun beklemeden bir uzmana başvurun.
"Bekleyelim, kendiliğinden açılır" mı?
Geç konuşmaya başlayan çocukların bir kısmı zamanla yaşıtlarını yakalar. Ancak hangi çocuğun yakalayacağını, hangisinin desteğe ihtiyacı olduğunu önceden kesin olarak bilmek mümkün değildir. Erken değerlendirme çocuğa zarar vermez; gerekmiyorsa içiniz rahatlar, gerekiyorsa gelişimin en hızlı olduğu dönemde destek başlar.
Konuşma gecikmesinde işitme değerlendirmesi de önerilir. İşitmeyle ilgili bir sorun dil gelişimini doğrudan etkileyebilir; bu nedenle kulak burun boğaz hekimi ve odyolog değerlendirmesi sürecin bir parçasıdır.
Evde neler yapabilirsiniz?
- İlgisini takip edin: Çocuğunuzun o an ilgilendiği oyuncağa ya da etkinliğe katılın ve onun yönlendirmesine izin verin.
- Anlatın: Yaptığınız ve gördüğünüz şeyleri kısa, net cümlelerle anlatın: "Su döküyoruz. Su soğuk."
- Bir adım genişletin: Çocuk "top" dediğinde "Büyük top!" diyerek söylediğine bir sözcük ekleyin.
- Bekleyin: Soru sorduktan ya da bir şey başlattıktan sonra yanıt vermesi için ona zaman tanıyın.
- Seçenek sunun: "Su mu istersin, süt mü?" gibi sorular, çocuğa model olur ve söz almasını kolaylaştırır.
- Birlikte kitap okuyun: Resimleri gösterip adlandırın, sayfayı onun çevirmesine izin verin.
- Ekranı sınırlayın: Küçük yaşlarda ekran karşısında geçen süre, yüz yüze etkileşim zamanından çalar.
Değerlendirmede neler olur?
Liya'da süreç aile görüşmesiyle başlar: Çocuğunuzun gelişim öyküsünü ve gözlemlerinizi dinleriz. Ardından çocuğu doğal oyun akışında gözlemler, yaşına uygun olarak TEDİL ve TİGE gibi standardize testlerden yararlanırız. Gerekirse ergoterapistlerimizle birlikte duyusal ve motor gelişimi de değerlendirir, size özel bir yol haritası çıkarırız.
Sık sorulan sorular
Erkek çocuklar daha geç mi konuşur?
İki dilli ortam konuşmayı geciktirir mi?
Değerlendirme için çocuğun kaç yaşında olması gerekir?
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi veya bireysel klinik değerlendirmenin yerine geçmez. Çocuğunuzun ihtiyaçları ancak uzman bir değerlendirmeyle belirlenebilir. İlgili hizmet: Dil ve konuşma terapisi.
